Xuất khẩu vẫn phụ thuộc nhiều vào nhập nguyên liệu

Chỉ tính riêng ngành công nghiệp cơ khí, trong khi chúng ta có nhiều nguyên liệu nguồn như quặng sắt, đồng, chì, kẽm… nhưng cả nước hiện chỉ duy nhất Công ty gang thép Thái Nguyên là sản xuất ra thép thành phẩm từ quặng sắt. Hay, có tới hơn 80% nguyên vật liệu để chế tạo ra một con tàu mà Tập đoàn công nghiệp tàu thủy Việt Nam (Vinashin) đang đóng mới tàu vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu. Ngay cả một số sản phẩm như: Gỗ cách nhiệt phục vụ trang trí nội thất, tủ bảng điện trong con tàu - thì cũng vẫn phải nhập khẩu những nguyên liệu nhỏ như: dây đồng, cáp điện…

 

Một lĩnh vực luôn đi đầu trong xuất khẩu hàng hóa ra nước ngoài là dệt may thì nguyên phụ liệu nhập khẩu của ngành này cũng chiếm tỷ lệ không nhỏ. Cho dù đến cuối năm 2009, tỷ lệ nội địa hóa của ngành này đã đạt được 44%. Tuy nhiên, trong số hơn 6,5 tỷ USD nhập khẩu 3 tháng đầu năm nay, thì một số mặt hàng nguyên phụ liệu được nhập khẩu để phục vụ sản xuất hàng may mặc xuất khẩu - lại chiếm một số lượng đáng kể. Mặc dù ngành dệt may phấn đấu đến năm 2015 sẽ đưa tỷ lệ nội địa hóa lên 60% - giúp cho ngành công nghiệp xuất siêu này chủ động nguồn nguyên liệu, song theo Tổng thư ký Hiệp hội dệt may Việt Nam Nguyễn Sơn thì, để phát triển công nghiệp phụ trợ cho ngành dệt may không đơn giản. Phải quy hoạch các khu, cụm công nghiệp chuyên về lĩnh vực sản xuất vải, sợi, dệt nhuộm. Rất cần có sự hỗ trợ từ Chính phủ và các bộ, ngành, địa phương.

 

Việc nhập siêu các loại nguyên phụ liệu phục vụ sản xuất trong nước thời gian qua đã cho thấy ngành công nghiệp phụ trợ của chúng ta chưa được chú trọng đầu tư và còn quá non yếu.Đại diện Vụ kế hoạch, Bộ Công thương khẳng định, muốn hạn chế nhập siêu thì không có cách nào khác là phải phát triển công nghiệp phụ trợ để giảm nhập nguyên vật liệu cho các ngành sản xuất trong nước.

 

Cùng với đầu tư phát triển công nghiệp phụ trợ, cũng cần quan tâm đến các giải pháp sử dụng hợp lý các nguồn nguyên liệu và sản phẩm có sẵn, hoặc đã sản xuất được ở trong nước. Ví dụ, hàng năm ngành giấy vẫn phải nhập khẩu tới 300 - 400 triệu USD nguyên phụ liệu, trong đó có tới 2/3 là giấy loại. Trong khi đó, các doanh nghiệp sản xuất giấy trong nước không thích sử dụng nguồn giấy loại thu mua, tận dụng trong nước. Điều này còn cho thấy, việc giảm nhập siêu còn phụ thuộc rất lớn vào tư duy tiêu dùng của cả doanh nghiệp và người dân cũng như ý thức phát triển vì cộng đồng.

 

 

Viện trưởng Viện nghiên cứu chiến lược và chính sách công nghiệp Phan Đăng Tuất cho rằng, công nghiệp phụ trợ nước ta đang phát triển theo mô hình hạ nguồn, chỉ tập trung đầu tư cho công nghiệp phụ trợ của từng ngành nghề. Trong khi đó, nhiều nước trên thế giới đã áp dụng phát triển theo mô hình thượng nguồn gồm cơ khí chế tạo chi tiết; sản xuất chi tiết, linh kiện điện tử; linh kiện đồ nhựa; sản phẩm hóa chất. Với mô hình này, các sản phẩm công nghiệp phụ trợ đáp ứng cho nhiều ngành nghề, từ đó, tiết kiệm chi phí sản xuất và tập trung được nguồn lực đầu tư. Bên cạnh đó, một số chuyên gia cũng đề nghị, cần lựa chọn điểm nhấn trong phát triển công nghiệp phụ trợ. Bởi nhiều nước trong khu vực đã tạo được thương hiệu về các sản phẩm công nghiệp phụ trợ. Cách làm này sẽ giúp không phân tán nguồn lực đầu tư, thu hút đầu tư nước ngoài và tạo ra sản phẩm công nghiệp phụ trợ mũi nhọn có thể tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.  Thực tế, các nhà đầu tư từ những nước có công nghệ cao như Nhật Bản, Hàn Quốc đã đề nghị, sẵn sàng đầu tư vào các khu công nghiệp phụ trợ về linh kiện điện tử, chi tiết nhựa, chi tiết cơ khí và hóa chất được hoàn thành. Điều cần nhất hiện nay là thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu về công nghiệp phụ trợ để các doanh nghiệp liên kết với nhau trong sản xuất; nâng cao chất lượng nguồn lao động; dành quỹ đất cho các khu công nghiệp phụ trợ thí điểm; hỗ trợ tài chính; xúc tiến đầu tư nước ngoài… 

 

Trong số kinh nghiệm phát triển công nghiệp phụ trợ của nhiều nước trong khu vực Luật Xúc tiến thầu phụ của Hàn Quốc rất đáng được lưu ý để học tập. Luật này đã xác định một số ngành công nghiệp, sản phẩm công nghiệp là nhà thầu phụ. Năm 2005, Chính phủ Hàn Quốc triển khai chiến lược phát triển nguyên liệu và linh phụ kiện của ngành công nghiệp ôtô và điện tử đã chỉ rõ Samsung, Lucky Gold là doanh nghiệp hạt nhân. Các doanh nghiệp chuyên cung ứng linh kiện, phụ kiện phải phát triển sản phẩm đáp ứng nhu cầu của hai tập đoàn này; doanh nghiệp hạt nhân phải mua linh kiện của các doanh nghiệp khác. Văn bản quy phạm này đã góp phần kêu gọi được nhiều doanh nghiệp tham gia chế tạo; ngăn chặn tình trạng phát triển cát cứ tại các doanh nghiệp chủ lực của nền kinh tế

---

• Gía thép còn khó lường.

• Mỗi năm Việt Nam nhập 18 tỷ USD hàng cơ khí
• Hơn 333 triiệu USD đầu tư nước ngoài.

---